rong y học cổ truyền có rất nhiều bài thuốc là món ăn. Xin giới thiệu và mách các bạn món ăn vị thuốc đó là gỏi sầu đâu.
Gỏi sầu đâu là món ăn bình dân có nhiều ở vùng Tây Nam Bộ. Cây sầu đâu (còn được gọi là cây Xoan ăn gỏi) tên khoa học là: Azadirachta indica Juss. F. lá một lần kép, hoa màu trắng. Lá và hoa ăn được. Xin đừng nhầm với cây khác cùng họ là cây xoan (miền Trung cũng gọi là sầu đâu hay Sầu Đông) có tên khoa học là Meliaazedarach L. lá hai lần kép, hoa màu tím và rất độc không ăn được.
Theo các nhà khoa học, cây sầu đâu có rất nhiều tác dụng diệu kỳ. Cây chiết xuất từ rễ, vỏ, lá và hạt có tác dụng chữa bệnh như diệt giun sán, ức chế nấm da, nấm tóc, vi trùng lao, sốt rét… Người Ấn Độ dùng hạt sầu đâu diệt côn trùng, dùng lá ngâm nước diệt sâu rầy. Cây sầu đâu thì hầu như chỉ thấy trồng nhiều ở miền Tây Nam Bộ, cây cao và thẳng, không kén đất, đứng cùng các loại cây tạp khác bên bờ rào, ven rạch nước, dễ trồng và cũng dễ sống. Cuối đông, đầu xuân sầu đâu thay lá và ra hoa. Người ta hái lá non và nụ hoa trong dịp này để làm món gỏi đặc sản khá độc đáo. Món gỏi sầu đâu dễ tính, ăn ngon miệng. Vị đắng hậu ngọt của sầu đâu sẽ lưu lại trong vị giác của bạn cho tới ngày hôm sau để lại nhớ, lại thèm dù mới ăn hôm trước. Tới bữa mà xa chợ, nắm lá sầu đâu trộn cùng khô cá, khô tôm, nướng, dăm trái cà chua, dưa leo, me chín cũng làm được món ăn qua bữa. Nếu đãi khách phương xa ta làm cầu kỳ hơn: đặt một nồi nước sôi, hãy thả vào 100g thịt heo loại ba chỉ, vớt ra ngay khi thịt vừa chín tới. Luộc tiếp 100 g tôm thẻ, tôm càng xanh càng tốt. Trong khi chờ nước sôi, lấy 1 cành tre còn tươi dài 3, 4 tấc vót nhọn đầu, xọc vào miệng con cá lóc khoảng 300 đến 400g, cắm xuống đất chất rơm xung quanh rồi đốt. Để đấy chờ tro tàn, bạn lo làm rau. Lá non và nụ sầu đâu khoảng 100g ngắt ngắn độ 1,5 cm, nụ càng nhiều càng ngon. Nhúng qua nước sôi cho bớt đắng nếu bạn mới ăn lần đầu, dưa leo 2 quả, cà chua 4 trái xắt mỏng, xoài tượng còn xanh bằm thành sợi nhỏ.
Thịt ba chỉ thái mỏng vừa ăn, tôm luộc bỏ vỏ, bỏ đầu, khô cá sặc rằn nướng xé nhỏ, cá lóc nướng cũng thế, nhưng chớ bỏ bộ lòng. Lòng cá nước trui người miền Tây rất quý, bỏ chung tất cả vào thố, cho thêm chút bột ngọt, thìa nước mắm nhĩ, dùng đũa trộn cho thật đều thật kỹ, rồi bày lên đĩa với rau thơm và ngò rí cho có màu xanh, ít lát ớt đỏ cho đẹp và mời khách.
Gỏi sầu đâu là món ăn đặc sản của miền Tây Nam Tổ Quốc. Theo kinh nghiệm cổ truyền, gỏi sầu đâu vừa là món ăn ngon lại là bài thuốc mát gan, chữa táo bón và giải độc. Và cũng như nhiều món ăn bài thuốc khác gỏi sầu đâu cũng chỉ được lưu truyền trong dân gian. Một đĩa gỏi sầu đâu cao cấp vừa ngon vừa lạ miệng. Ngon vì cách chế biến giữ được nguyên chất vị ngọt và tươi của cá thịt. Lạ miệng bởi vị đắng của sầu đâu, vị béo và thơm của khô cá sặc rằn, khó lẫn với bất cứ loại khô nào. Nếu có dịp về miền Tây, xin mời bạn cố gắng thưởng thức món đặc sản này.
Gỏi Sầu đâu là món ăn đặc biệt của người dân miền Tây Nam Bộ. Gỏi có đủ các vị đắng, ngọt, chua, cay, bùi béo...Sầu đâu là loài cây thân gỗ, cao to. Ở miền Tây Nam Bộ tuy cùng họ nhưng không phải cây Xoan ở miền Bắc, cây Đu ở Thanh Hóa hay cây Sầu đông ở Huế. Cây Sầu đâu vỏ sần sùi chứ không trơn láng như vỏ thân cây Sầu đông. Lá Sầu đâu nhỏ, mỏng, mọc đối xứng qua cuống, rụng hết vào mùa Thu, đến cuối Đông, đầu Xuân thì đâm lộc, ra bông dâng đời. Người ta hái những chùm nụ Sầu đâu và những đọt lá non làm gỏi. Lượng Sầu đâu nhiều hay ít phụ thuộc vào "gu" của người ăn: Người ăn ghiền thì trộn nhiều Sầu đâu, khỏi cần sơ chế. Người mới ăn lần đầu thì nên nhúng qua vào nước cơm nóng cho bớt đắng. Gọi là đặc sản nhưng món gỏi Sầu đâu lại khá bình dân, dễ làm, hợp với mọi túi tiền: Ít tiền làm nhiều rau, nhiều tiền, rau ít; Dân dã ít tiền "bắc mâm" ngồi nhậu trong vườn, với tay vặt nắm lá non chấm nước mắm cũng "đưa cay" được chút rượu đế. Nhà nghèo mà xa chợ, tới bữa chạy ra vườn vặt nắm lá non vào xắt nhỏ trộn với con khô nướng, thêm trái cà chua, dưa leo, xoài xanh với nước mắm, chút đường, bột ngọt, trái ớt, miếng me,… cũng có được vị đắng ngọt, chua, cay trôi cơm.
Tuy gọi là gỏi Sầu đâu nhưng Sầu đâu lại là món ít tiền nhất trong những nguyên liệu để làm gỏi. Một đĩa gỏi cho 4 người ăn đầu vụ cũng chỉ cần độ dăm ngàn đồng, chừng 4-5 lọn, khoảng ngoài 100 gam nụ hoa với đọt non xé nhỏ; một con cá lóc khoảng 300 gam còn sống đem nướng trui bằng rơm mới cho thơm rồi bỏ xương, xé nhỏ thịt vừa ăn; khoảng 200 gam thịt heo ba chỉ luộc vừa chín tới xắt sợi với chừng ấy tôm thẻ luộc lột vỏ, bỏ đầu hay tôm càng xanh nướng xé nhỏ càng ngon; khô cá sặc nướng bằng than đước cho thơm rồi cũng xé nhỏ như xé cá , xé tôm… Tất cả trộn đều với vài, bốn trái dưa leo, cà chua xắt mỏng, me chín, xoài xanh vằm sợi. Nêm nước mắm nhĩ, đường, bột ngọt vừa ăn xong mới trộn cho đều, để chừng 5 phút trộn lại, bày lên đĩa. Rải ít rau thơm, dăm lát ớt đỏ lên trên đĩa cho đẹp, cho ấm. Nước chấm dùng nước mắm ngon dằm me, ớt, bột ngọt và đường. Việc cuối cùng là rót rượu mời khách. Rượu nếp cao độ là tuyệt, không có mới phải dùng bia hay rượu ngoại. Lưu ý, chớ bỏ bộ lòng cá lóc. Hãy nướng qua bộ lòng trên bếp than hồng, để riêng ra dĩa nhỏ dành mời người lớn tuổi. Trẻ chớ ăn! Dễ "chảy máu cam!"
Nét độc đáo của món gỏi Sầu đâu là vị đắng hậu ngọt cứ dai dẳng mãi trong miệng tới ngày hôm sau để lại thèm dù mới ăn hôm trước. Gỏi có đủ các vị đắng, ngọt, chua cay, bùi và béo nên ăn rất ngon miệng. Trước và trong khi ăn, khứu giác bạn lại đã được kích thích bởi mùi thơm của cá lóc nướng trui, khô cá sặc rằn nướng,… nên chưa ăn mà nước miếng đã ứa ra! Ngoài ra, theo kinh nghiệm dân gian, Sầu đâu còn là vị thuốc Nam có tác dụng giải độc gan, ăn vào rất mát.
Dịp Tết, nếu có về miền Tây, bạn hãy tìm ăn món đặc sản gỏi Sầu đâu. Hy vọng, bạn sẽ không quên vị độc đáo của món ăn này
Nhìn mà không bắt mắt bắt miệng sao nhỉ 
!!
- 1 củ hành đỏ (red onion)
- 2 cups rau thơm (thái nhuyễn)
* Ruốc khô, mang rang trong lò (để nóng ở 180 độ C trong khoảng 8-10 phút trước) hoặc dùng lò thổi thì chỉ khoảng 4-5 phút là ruốc vừa thơm mùi mực nướng... mang ra để sẵn.
* Trộn nước mắm + đường nâu + riềng + ớt hiểm + lá chanh Thái (xắt thật nhuyễn) + nước chanh cho đều (thố bên trái !) ; mấy thứ cứng, thái sơ trước xong cho vào máy xay tá lả.. là êm chuyện. Thái củ hành tây ra hạt lựu củ hành tây, và trộn vào .
* Cho bưởi vào thố trộn, đổ ruốc rang sẵn lên xong rưới nước mắm pha sẵn vào; dùng đũa cả hay spatula xốc đều, hay gấp nhẹ nhàng . Xong cho rau thơm thái nhuyễn vào - càng nhiều càng tốt - trộn sơ cho đều lại , xong sớt ra hai đĩa bàn.
Bì thính cuộn lá mơ chấm nước mắm ớt là món khoái khẩu mang hương vị dân dã. Để làm món bì thính không khó. Da heo sau khi luộc chín bằng nước dừa xắt sợi mảnh, sao cho bì không dai là được. Thịt đùi heo cũng luộc nước dừa cho thấm độ ngọt và xắt sợi, trộn chung phần da rồi cho thật nhiều thính, tỏi, băm, ớt và nêm nếm vừa ăn bằng đường, muối, bột ngọt.
Bạn cũng có thể tự làm thính bằng cách rang gạo cho vàng, sau đó xay hay giã thành bột thính thật mịn.
Để có lá mơ lông, lá sung, lá đinh hương tươi non, phải chọn mua ở các chợ vùng ven hay hái trong vườn nhà. Lá mơ lông phải chọn lá bản to, gắp thêm một đũa bì thính, kèm ít lá sung, đinh lăng và các loại rau vườn rồi cuộn lại như kiểu bì cuốn. Món này chấm với nước mắm tỏi ớt.
Nguyên liệu:Cách làm:
- Rửa sạch bao tử với nước muối pha loãng, xả sạch lại nước lạnh, để ráo. Rau răm rửa sạch, thái nhỏ. Hành tây bóc vỏ, thái mảnh. Tỏi bóc vỏ giã nhỏ. Chanh vắt lấy nước cốt.
- Luộc chín bao tử, vớt ra để nguội rồi thái thật mỏng.
- Pha nước mắm ngon với chút nước cốt chanh, đường, ớt, tỏi sao cho có vị chua ngọt.
- Cho bao tử, hành tây, rau răm vào thố lớn, trộn đều với nước mắm chua ngọt.
